GTİP Nedir ve Neden Önemlidir?

Aralık 26, 20250

Gümrük işlemlerinin ve uluslararası ticaretin temel taşı olan GTİP (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu), bir eşyanın uluslararası arenadaki kimlik numarasıdır. Türkiye’de 12 haneli olarak kullanılan bu kod, sadece istatistik tutmak için değil, ödenecek vergiden alınacak izinlere kadar her şeyi belirlediği için “dış ticaretin anayasası” kabul edilir.

Aşağıda, GTİP sorgulama, kodun yapısı ve hatalı beyan riskleri üzerine kapsamlı bir makale yer almaktadır.

GTİP Nedir ve Neden Önemlidir?

GTİP, dünya genelinde ticaretin ortak bir dil üzerinden yürütülmesini sağlayan Armonize Sistem (HS Code) temel alınarak oluşturulmuş bir sınıflandırma sistemidir. Türkiye’de bu sistem 12 haneli bir yapıya sahiptir.

Doğru GTİP tespiti şu nedenlerle hayati önem taşır:

  • Vergilendirme: Gümrük Vergisi, KDV, ÖTV ve İlave Gümrük Vergileri bu koda göre belirlenir.

  • İzinler ve Denetimler: Ürünün TSE, CE, Tarım Bakanlığı izni gibi denetimlere tabi olup olmadığı GTİP üzerinden görülür.

  • İstatistik: Ülkeye giren ve çıkan malların takibi bu kodlar sayesinde yapılır.

GTİP Kodunun 12 Haneli Yapısı

Bir GTİP kodundaki her rakam grubunun özel bir anlamı vardır. Örneğin: 8703.23.19.00.00 (Bir binek otomobil kodu)

Haneler Tanım Kapsam
İlk 4 Hane Pozisyon Numarası Eşyanın temel kategorisini belirtir.
İlk 6 Hane Armonize Sistem (HS Code) Dünya genelinde tüm ülkelerde ortaktır.
7 – 8. Hane Kombine Nomanklatür (CN) Avrupa Birliği ülkeleri ile ortak kodlardır.
9 – 10. Hane Milli Alt Açılım Türkiye’ye özgü vergi uygulamaları için açılan kodlar.
11 – 12. Hane İstatistik Kodları İstatistiksel takip amacıyla kullanılan son kırılımdır.

GTİP Sorgulama Nasıl Yapılır? (Resmi Kaynaklar)

GTİP kodunu belirlemek bazen karmaşık olabilir (örneğin bir akıllı saatin saat mi yoksa elektronik veri cihazı mı olduğu gibi). Sorgulama için şu yöntemler izlenir:

  1. Ticaret Bakanlığı “TARA” Sistemi: Bakanlığın resmi Tarife Arama Motoru üzerinden ürün adı veya anahtar kelime ile arama yapılabilir.

  2. Gümrük Tarife Cetveli İzahnamesi: Ürünlerin teknik özelliklerine göre hangi sınıfa gireceğini açıklayan devasa bir rehberdir.

  3. BTB (Bağlayıcı Tarife Bilgisi): Eğer ürünün sınıflandırılmasında tereddüt varsa, Ticaret Bakanlığı’na başvurarak resmi ve hukuken bağlayıcı bir GTİP görüşü alınabilir.

  4. TİM ve TÜİK Sorgulama Ekranları: Türkiye İhracatçılar Meclisi ve TÜİK veritabanları üzerinden geçmiş ticaret verilerine göre sorgulama yapılabilir.

Hatalı GTİP Beyanının Riskleri

GTİP kodunun yanlış beyan edilmesi, gümrük idaresi tarafından “vergi kaybı” veya “mevzuat ihlali” olarak değerlendirilir.

  • Para Cezaları: Eksik beyan edilen verginin 3 katına kadar idari para cezası kesilebilir (Gümrük Kanunu 234. Madde).

  • Kırmızı Hat Denetimi: Hatalı beyan yapan firmalar “riskli” kategorisine alınarak sonraki işlemlerinde daha fazla fiziksel muayeneye (kırmızı hat) tabi tutulabilir.

  • Eşyaya El Konulması: Eğer ürün yasaklı veya izne tabi bir gruptayken yanlış kodla sokulmaya çalışılırsa, eşyaya el konulması ve kaçakçılık suçlamasıyla karşılaşılabilir.

Profesyonel Tavsiye

GTİP tespiti yaparken sadece ürün ismine güvenmek yanıltıcı olabilir. Ürünün içeriği (hammadde), kullanım amacı ve teknik çizimleri mutlaka incelenmelidir. Özellikle yeni bir ürün ithal edecekseniz, bir Gümrük Müşaviri üzerinden resmi bir çalışma yaptırmak sizi milyonlarca liralık cezalardan korur.