Dış ticarette başarı, sadece ürün kalitesi veya fiyatla değil, aynı zamanda doğru teslim şeklinin (Incoterms) seçilmesiyle de doğrudan ilgilidir. Bir ihracat veya ithalat işlemi yaparken, “malın sorumluluğu ne zaman biter?”, “nakliye kime ait?”, “sigorta kimde?” gibi soruların net şekilde tanımlanması gerekir. İşte bu noktada devreye teslim şekilleri girer.
Bu yazıda, XWorks, FOB, CIF, DDP gibi en çok kullanılan teslim şekillerini, yapılan hataları ve seçimde dikkat edilmesi gereken noktaları örneklerle ele alıyoruz.
Teslim Şekilleri (Incoterms) Nedir ve Neden Önemlidir?
Incoterms, uluslararası ticarette alıcı ve satıcının yükümlülüklerini belirleyen, uluslararası ticaret odası (ICC) tarafından yayımlanan standart kurallardır. Bu terimler, malların taşınması sırasında sorumluluk, risk ve maliyetin hangi noktada kime geçtiğini netleştirir.
Yanlış teslim şekli seçmek;
- Beklenmedik gümrük masrafları,
- Sigorta riskleri,
- Ve nakliye anlaşmazlıkları doğurabilir.
Bu nedenle, ihracat sürecine başlamadan önce teslim şeklinin doğru belirlenmesi ticaretin sürdürülebilirliği açısından kritik öneme sahiptir.
En Çok Kullanılan Teslim Şekilleri
Türkiye’de ihracat ve ithalat yapan firmaların en çok tercih ettiği dört temel teslim şekli vardır: XWorks (EXW), FOB, CIF, DDP. Her biri farklı sorumluluk ve risk dağılımı anlamına gelir.
1. XWorks (EXW) – Fabrika Teslimi
XWorks, satıcının minimum sorumluluk üstlendiği teslim şeklidir.
Satıcı, malları kendi fabrikasında teslim eder; bundan sonraki tüm taşıma, gümrükleme ve sigorta işlemlerinden alıcı sorumludur.
Avantajları:
- Satıcı açısından kolay ve hızlıdır.
- Tüm sorumluluk alıcıya geçtiği için risk minimumdur.
Dezavantajları:
- Alıcı, özellikle ithalat ülkesi mevzuatını iyi bilmiyorsa, yüksek ek maliyetlerle karşılaşabilir.
- Gümrük ve nakliye koordinasyonu zorlaşabilir.
Örnek:
Bir Türk ihracatçı Çinli bir alıcıya XWorks şartıyla satış yapıyor. Alıcı kendi aracını gönderip ürünü fabrikadan alıyor. Ancak ihracat sırasında havalimanında geçici depolama (ardiye) ücretleri çıkıyor. Bu ücretlerin sorumluluğu XWorks kapsamında alıcıya ait, fakat çoğu firma bunu unutarak kendi cebinden ödüyor.
Bu hatayı önlemek için: Teslim şekline ilişkin tüm detaylar sözleşmede açıkça belirtilmelidir.
2. FOB (Free On Board) – Gemi Bordrosunda Teslim
FOB teslimde satıcı, malları gemiye yükleyene kadar tüm sorumluluğu taşır.
Mal gemiye yüklendikten sonra risk alıcıya geçer.
Avantajları:
- Nakliyede sorumluluk paylaşımı dengelidir.
- Deniz yolu taşımacılığında en güvenli ve sık kullanılan yöntemdir.
Dezavantajları:
- Karayolu veya havayolu taşımalarında kullanılamaz.
- Liman süreçlerinde gecikme olursa ek maliyetler doğabilir.
Moderno Gümrük’ün “Gümrük Müşavirliği Hizmetleri” sayfasını inceleyebilirsiniz.
3. CIF (Cost, Insurance, Freight) – Maliyet, Sigorta ve Navlun Dahil
CIF, satıcının nakliye ve sigorta masraflarını üstlendiği teslim şeklidir.
Ancak risk, mallar gemiye yüklendiği anda alıcıya geçer.
Sık Yapılan Hata:
Çinli tedarikçilerin CIF fiyatı verirken düşük nakliye bedelleri sunması ithalatçılara cazip gelir.
Fakat Türkiye’ye geldikten sonra lokal masraflar (terminal ücretleri, konteyner temizliği vb.) ithalatçının üzerine kalır.
Gerçek Örnek:
10.000 USD değerindeki bir mal CIF olarak alındığında fiyat 10.500 USD görünür. Ancak Türkiye’de ek masraflar 2.000 USD’yi bulabilir. Bu durumda ithalat maliyeti 12.500 USD’ye çıkar.
Sonuç olarak, ithalatçı farkında olmadan %20’ye yakın zarar edebilir.
Bu nedenle: CIF anlaşmalarında “All-In” sistemi tercih edilmelidir. Yani tüm lokal ücretler dahil olmalıdır.
4. DDP (Delivered Duty Paid) – Gümrük Vergisi Ödenmiş Teslim
DDP, satıcının tüm süreçlerden (taşıma, sigorta, gümrük vergileri dahil) sorumlu olduğu teslim şeklidir.
Alıcı, yalnızca malları teslim alır.
Avantajları:
- Alıcı için risksiz bir yöntemdir.
- Teslimat süreci tamamen satıcı kontrolündedir.
Dezavantajları:
- Satıcı, ithalat ülkesindeki tüm mevzuatı bilmek zorundadır.
- Ek vergi, kota ve prosedür riski yüksektir.
Moderno Gümrük’ün hazırladığı “İhracat Öncesi Hazırlık Kontrol Listesi” rehberi bu konuda detaylı bir yol haritası sunar.
Teslim Şekli Seçerken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Bir teslim şekli seçerken aşağıdaki unsurlar mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır:
- Hedef ülke koşulları
– Savaş, ekonomik istikrarsızlık, ödeme kısıtlamaları teslim şeklini etkiler.
– Örneğin, Suriye veya Ukrayna gibi yüksek riskli bölgelere yapılan ihracatlarda genellikle XWorks tercih edilir. - Ürün türü ve değeri
– Yüksek hacimli veya kırılgan ürünlerde sigorta kapsamı geniş olmalıdır. - Nakliye altyapısı
– Hangi taşıma modunun (deniz, hava, kara) kullanılacağı teslim şekliyle doğrudan ilişkilidir. - Tarafların deneyimi
– Yeni başlayan firmalar genellikle DDP gibi satıcı odaklı teslimlerle süreci basitleştirebilir.
Moderno Gümrük’ün “KOBİ’ler için Dış Ticarete İlişkin Bilgiler İçeren Youtube” sayfasında bu seçim sürecine dair örnek videolar bulabilirsiniz.
Ülke Riskleri ve Stratejik Teslim Seçimi
Bazı ülkelerde politik ve ekonomik istikrarsızlık, lojistik süreçleri doğrudan etkiler.
Bu durumlarda firmalar, nakliye sorumluluğunu azaltmak adına XWorks veya FOB gibi modelleri tercih ederler.
Cihan Yavuz’un da belirttiği gibi:
“Asıl mesele malı sağ salim teslim etmek. Teslim şekli, bu sürecin en stratejik parçasıdır.”
Türk Eximbank’ın sayfasında ülkeleri risk durumuna göre inceleyen tabloları inceleyebilirsiniz.
Sonuç: Teslim Şekli Stratejik Bir Karardır
Her ihracat işlemi, bir strateji işidir. Doğru teslim şekli, firmanızın hem maliyet avantajını hem de operasyonel güvencesini belirler. Bu nedenle, dış ticaret sürecine başlamadan önce uzman danışmanlarla birlikte hareket etmek, sürdürülebilir ihracat başarısı için kritik önemdedir.
📌 Daha fazla bilgi için:
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Incoterms ne işe yarar?
Incoterms, alıcı ve satıcının yükümlülüklerini netleştirir; maliyet, risk ve sorumluluğu belirler.
2. Türkiye’de en çok hangi teslim şekilleri kullanılıyor?
Türkiye’de en çok XWorks, FOB ve CIF teslim şekilleri tercih edilmektedir.
3. CIF anlaşmalarında neden gizli maliyetler oluşur?
Çünkü CIF fiyatına genellikle Türkiye’deki lokal masraflar dahil edilmez. Bu da ithalatçı için beklenmedik ek maliyetler yaratır.
4. Teslim şekli nasıl seçilmeli?
Ürün tipi, hedef ülke riski ve tarafların deneyimi dikkate alınarak seçilmelidir.
5. DDP teslim kimler için uygundur?
İthalat riskini azaltmak isteyen alıcılar için en uygun teslim şeklidir.